Tijdens het SPACE4AYA-congres 2026 stond een sessie centraal over mannelijkheid in de AYA-zorg (zorg voor jongvolwassenen met kanker). Onderzoekers Mariana Gusso Nickel en Niels van Poecke van het Amsterdam UMC presenteerden daar het onderzoek Masculinities in Action. Alexa Gratama van de F|Fort Foundation en Bas Redhead van Fortitude lieten zien hoe zij die inzichten willen vertalen naar passende ondersteuning voor jonge mannen met kanker.
Alexa vertelt dat het initiatief ontstond vanuit een opvallende ervaring binnen de F|Fort Foundation. “Bij projecten voor AYA’s zagen we steeds dat vooral vrouwen zich aanmeldden. Toen dachten we: jonge mannen hebben óók van alles nodig, maar blijkbaar vinden we ze niet of sluiten we niet goed aan. Dat leidde bij mij tot belangrijke vragen: ‘Hoe denken jonge mannen eigenlijk dat ze ziek horen te zijn? Welke overtuigingen zitten daaronder?’ Dat wilden we echt onderzoeken.”
Psychologische hulp voelt voor veel mannen niet als hun wereld
Bas werd op zijn dertigste zelf ziek. Hij kreeg tegelijk darmkanker en huidkanker. “Lichamelijk kwam ik er uiteindelijk wel bovenop. Maar daarna begon pas de zoektocht naar hoe ik mijn leven weer moest oppakken.” Die ervaring maakte voor hem duidelijk dat veel psychosociale zorg niet goed aansluit op jonge mannen. “Het aanbod wordt natuurlijk met de beste bedoelingen gemaakt, maar het komt vaak vanuit een medisch perspectief. Dat zie je terug in de taal, de vorm en hoe het aangeboden wordt. Veel mannen herkennen zichzelf daar niet in.”
Nadenken over emoties gebeurt veel minder snel
Volgens Bas ontstaat daardoor afstand. “Alles wat te veel voelt als medisch of psychologisch, daar blijven veel jonge mannen liever vandaan. Het voelt niet als hun taal. Ik merk dat veel mannen moeite hebben om stil te staan bij wat ze voelen. Lichamelijke klachten herkennen ze meestal wel. Maar nadenken over emoties of mentale problemen gebeurt veel minder snel. Laat staan dat iemand daar hulp voor vraagt.”
“Dan voelt het minder alsof je iets moet uitleggen. Dat verlaagt de drempel enorm”
Veel jongens zoeken eerst controle terug
Alexa ziet dat jonge mannen zich na hun behandeling vaak volledig richten op lichamelijk herstel. “Ze willen controle terug. Dat zie je bijvoorbeeld in heel hard sporten of meteen weer volop gaan werken. Maar die aanpak houdt niet altijd stand. Op een gegeven moment lopen sommige jongens vast. Dan slapen ze slecht, krijgen ze angstklachten of merken ze dat ze blijven rondlopen met spanning.”
Iemand die snapt wat ze hebben meegemaakt
Toch blijkt de stap naar hulp nog steeds ingewikkeld. “Vervolgens komen ze vaak bij een jonge vrouwelijke psycholoog terecht en dan denken ze al snel: die begrijpt mij niet. Ik denk dat veel mannen eerst iets anders nodig hebben. Wat ze eigenlijk zoeken, is een oudere gast die snapt wat ze hebben meegemaakt. Iemand bij wie je gewoon rustig kunt beginnen met praten, zonder meteen in een therapiesetting te zitten.”
Mannen herkennen zich vaak in andere mannen
Bas denkt dat herkenning een belangrijke sleutel is. “Mannen spiegelen zich vaak aan andere mannen. Zeker aan iemand die al wat verder in het proces zit.” Daarom onderzoekt Fortitude verschillende vormen van begeleiding, zoals buddies of mentoren. “Niet om mannen te veranderen, maar om ze stap voor stap te helpen zich meer open te stellen.” Volgens hem helpt het als iemand tegenover je zit die hetzelfde heeft meegemaakt. “Dan voelt het minder alsof je iets moet uitleggen. Dat verlaagt de drempel enorm.”
Vrienden praten vaak niet op gevoelsniveau
Volgens Alexa speelt ook de sociale omgeving een grote rol. “Veel jongens hebben hechte vriendengroepen, maar die vriendschappen draaien vaak om samen dingen doen. Voetbal, uitgaan, sporten. Het gaat niet zo snel om gesprekken over zorgen of gevoelens. Daardoor ontstaat gemakkelijk eenzaamheid. Veel jonge mannen vragen zich af: ben ik de enige die hiermee worstelt?”
Verhalen delen
Juist daarom geloven Alexa en Bas sterk in het delen van verhalen. “Als je iemand ziet die op jou lijkt en die hetzelfde heeft meegemaakt, dan gebeurt er iets. Dan denk je: oké, misschien hoef ik dit toch niet alleen te doen. De mannen die wij spreken, weten inmiddels hoe belangrijk het is om iets met de mentale kant van behandeling en herstel te doen. Juist daarom willen ze hun verhaal delen met anderen.”
De buitenwereld ziet vaak niet wat er vanbinnen speelt
Een belangrijk inzicht uit het onderzoek is volgens Alexa dat vooroordelen over mannelijkheid overal terugkomen. “Niet alleen bij de jongens zelf, maar ook bij de mensen om hen heen. Ik denk dan bijvoorbeeld aan een jongen die onzeker werd over zijn lichaam na behandelingen. Hij wilde eigenlijk niet meer zwemmen vanwege zijn littekens en omdat hij veel spiermassa kwijt was. Maar de reacties uit zijn omgeving hielpen niet altijd. Hij hoorde alleen maar: je ziet er toch prima uit? Terwijl niemand vroeg wat zijn veranderde lichaam met hem deed. Het idee dat mannen sterk moeten zijn en zich er gewoon overheen zetten, leeft nog steeds. Of juist nog meer. Daardoor kijken we soms te weinig naar wat iemand echt voelt.”
“We bouwen bewust rustig en zorgvuldig”
Je moet soms nét iets meer moeite doen
Volgens Alexa is het belangrijk dat zorgverleners, vrienden en familie actief blijven doorvragen. “Laat je niet misleiden door iemand die zegt dat het prima gaat.” Ze benadrukt dat jonge mannen vaak nog volop bezig zijn zichzelf te ontwikkelen. “Je bent als jongvolwassene eigenlijk nog helemaal aan het ontdekken wie je bent. En dan komt kanker daar ineens tussendoor. Juist daarom is de rol van de omgeving zo belangrijk. Vrienden zijn vaak het allerbelangrijkst, omdat ouders in deze levensfase juist meer naar de achtergrond verdwijnen.”
We willen vooral vindbaar zijn
Fortitude staat nog aan het begin van zijn ontwikkeling, vertellen Alexa en Bas. Het initiatief werkt samen met het AYA Zorg Nederland en onderzoekt allerlei manieren om jonge mannen beter te bereiken. Dat gebeurt via verhalen, zorgverleners, social media en zelfs een anonieme AI-tool. Bas: “We weten dat er niet één oplossing is. De ene jongen zoekt contact via sport, de ander via social media of juist anoniem online.”
Herkenning is een belangrijke eerste stap
Voor hem zit succes voorlopig vooral in zichtbaarheid. “Als jonge mannen met kanker weten dat Fortitude bestaat en de weg ernaartoe kunnen vinden, dan zou ik daar enorm trots op zijn.” Alexa ziet vooral herkenning als de eerste belangrijke stap. “We bouwen bewust rustig en zorgvuldig. Het begint ermee dat jonge mannen zichzelf ergens in herkennen en ervaren: er zijn meer jongens zoals ik. Pas daarna ontstaat ruimte om zich open te stellen of hulp te accepteren.”
Lezers die meer willen weten over F|Fortitude kunnen zich aanmelden via: http://ffortitude.nl.